fa مقایسه تطبیقی دیونگاره‌های محمد سیاه قلم با سلطان محمد عراقی هنرهای تجسمی پژوهشي Research ترسیم تصاویر دیوها و موجودات عجیب‌الخلقه یکی از مشترکات نقاشی‌های دو هنرمند نامدار یعنی محمد سیاه قلم فعال در مکتب هرات نیمه دوم سده (۹هـ) و سلطان محمد عراقی فعال در مکتب تبریز صفوی (نیمه سده ۱۰هـ) است. شباهت چشم‌گیر دیونگاره‌های دو هنرمند این گمان را تقویت می‌کند که سلطان محمد از نقاشی‌های محمد سیاه قلم تقلید کرده است. پیش از این نیز برخی اندیشمندان به این تأثیرپذیری اشاراتی داشته‌اند. با توجه به روزگار مورد نظر که هنوز صنعت چاپ و دوربین عکاسی پدید نیامده بود پس تنها امکان گرته‌برداری یا تقلید تصویری یک هنرمند از دیگری دسترسی مستقیم و رؤیت آثار بوده است. یعنی سطان محمد می‌بایست در عمر هنری خویش برخی یا تمامی آثار محمد سیاه قلم را در اختیار- یا در دسترس- داشته باشد تا بتواند از آنها بهره ببرد. پرسش اینجاست که دسترسی سلطان محمد به آثار محمد سیاه قلم با توجه به فاصله زمانی حیات این دو و تفاوت محل زندگی و فعالیت آنان چگونه ممکن شده است؟ دیگر آن‌که با توجه به شخصیت و پایگاه متفاوت هنری، ایشان تقلید و تأثیرپذیری سلطان محمد کدام حوزه‌ها را دربرمی‌گیرد. هدف اصلی این مقاله مقایسه تطبیقی دیونگاره‌های دو هنرمند و شباهت‌ها و تفاوت‌های آثار آنان است و هدف فرعی آن اثبات دسترسی سلطان محمد به آثار اصلی محمد سیاه قلم که نتیجه‌اش صحه‌ای خواهد بود بر ایرانی بودن این هنرمند عجایب‌نگار با مقایسه دقیق دیونگاره‌های این دو هنرمند گمان تأثیرپذیری و حتی گرته‌برداری سلطان محمد از محمد سیاه قلم مبدل به یقین می‌شود هر چند این تقلید محدود به تصویر و پیکر دیوهاست و گزینه‌های رنگی و فضاسازی‌ها را شامل نمی‌شود. Painting monsters and grotesque beings is one of the common points between two renowned artists, Mohamad Siahqalam (active in the second half of the 9th century AD of Harat School of art) and Soltan Mohamad Araqi (active in Safavid Tabriz School of art in the mid-10th century AD). The remarkable similarities of monster paintings of the two artists reinforces the assumption that Soltan Mohamad imitated Mohamad Siahqalam's paintings and that has been mentioned earlier by some intellectuals as well. Given the fact that at the mentioned time print industry and photography had not been made the only possible option for rendering sketches or making replicas from another artist's work was the direct observation and unrestricted range of the piece of work. Thus Soltan Mohamad must have gained reach or range to some or all of Mohamad Siahqalam's works in his artistic time to have been able to use them. The question is that how it came to possibility for Soltan Mohamad to reach Mohamad Siahqalam's works given the distance in time and difference of living and working land. The second issue is taking character and different art base of artists into consideration, imitation and inspiration from Soltan Mohamad brings which scopes into attention. The main purpose of this article is making a comparative study of monster paintings of the artists and the similarities as well as differences between their works to prove as the second objective that Soltan Mohamad had access to the original works of Mohamad Siahqalam which further verifies the mentioned grotesque artist, Iranian. Through meticulous comparison of monster paintings of the two artists, the assumption of influence or even sketching from Mohamad Siahqalam turns into a fact. Although such sketch is limited to painting and monsters bodies and excludes color options and atmosphere. محمد سیاه قلم, سلطان محمد, عجایب‌نگاری, دیو Mohamad Siahqalam, Soltan Mohamad, Grotesque painting, monster. 127 137 http://art-studies.ir/browse.php?a_code=A-10-90-9&slc_lang=fa&sid=1 Ali Alsqar Mirzayeemehr علی اصغر میرزایی مهر 1003194753284600109 1003194753284600109 Yes