2

fa خوانش عرفانی نگاره معراج پیامبر اکرم ﴿ﷺ﴾‌ با استناد بر باب یقظه از منظر خواجه عبدالله انصاری A mystical reading of “the Ascension of the Prophet Mohammad ﷺ” painting, based on Yaqzah (Awakening) from Abdullah Ansari's point of view هنر اسلامی Art islamic پژوهشي Research واقعه معراج یکی از ناب‌ترین وقایع دینی و فرابشری است که نسخه‌های متعددی از آن مصور شده مانند خمسه نظامی Or.6810 محفوظ در موزه بریتانیا که جایگاه ویژه‌ای در تاریخ هنر دارد، چرا که بهزاد در برخی نگاره‌های آن مشارکت داشته‌است. نگارنده به بررسی ارتباط داستان‌نگارۀ «معراج پیامبر اکرم ﴿ﷺ﴾» با متن «منازل‌السائرین» خواجه عبدالله انصاری پرداخته و هدف آن کشف روابط پنهان مفهوم «یقظه» از دیدگاه پیر هرات با داستان نگاره، عملکرد و زبان اندام پیامبر﴿ﷺ﴾ است. اهمیت این تحقیق در شناسایی پیوندهای آشکار و پنهان میان متون عرفانی ایرانی و نگارگری است که می‌تواند به پیش‌برد پژوهش‌ کمک کند. این مطالعه با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شده و نگاره‌ای منتسب به میرک را مورد بررسی قرار گرفته‌است‌. سوال اصلی پژوهش عبارت است از: «یقظه» به‌عنوان مرحلۀ اول سلوک از منظر پیر هرات در نگاره‌ چگونه بروز یافته‌است‌؟ نتیجۀ تحقیق حاکی از آن است که کلیت اشعار نظامی در این بخش، حول توجه کامل پیامبر اکرم ﴿ﷺ﴾ به آسمان رحمت الهی و انتظار کشیدن رحمت حق از برای امت خویش است. نگارگر با آوردن «لَا إِلَهَ إِلَّا ٱللَّهُ» بر روی پردۀ کعبه که دلالت بر یگانگی خداوند دارد، می‌خواهد تا ذاکر با تکرار صادقانۀ آن از خواب غفلت بیدار شده و آغازگر یقظه باشد.   The event of the Mi'raj (Ascension) stands as one of the most profound and transcendent occurrences in religious history, inspiring numerous artistic representations. Among these is the illustrated manuscript of Nizami's “Khamsa” (Or.6810), preserved at the British Museum, which holds a significant place in the history of art due to the involvement of Behzad in select illustrations. This study examines the relationship between the narrative depiction of the "Ascension of the Prophet Muhammad (ﷺ)" and the text of “Manazil al-Sairin” by Abdullah Ansari. The main objective is to uncover hidden connections involving the concept of “yaqzah” (wakefulness) from the perspective of the "Sage of Herat" and its relation to the narrative image, the Prophet’s gestures, and his bodily language. The significance of this research lies in identifying both explicit and implicit links between Persian mystical texts and Persian paintings, contributing to the advancement of related studies. Employing a descriptive-analytical approach and utilizing library-based resources, this investigation focuses on an image attributed to Mirak. The central research question revolves around how “yaqzah”, as the initial stage of the spiritual journey, is manifested in the miniature according to the viewpoint of the Sage of Herat. Findings indicate that Nizami's verses in this section primarily emphasize the Prophet Muhammad’s complete attention to the celestial mercy and his anticipation of divine benevolence for his community. By inscribing «لَا إِلَهَ إِلَّا ٱللَّهُ» on the Kaaba’s curtain a phrase signifying the oneness of God the artist seeks to evoke genuine remembrance, awakening individuals from spiritual negligence and initiating the state of “yaqzah”.   عرفان عملی, خواجه عبدالله انصاری, معراج, خمسه نظامی, نگارگری. Practical mysticism, Abdullah Ansari, Ascension, Nizami's Khamsa, Persian painting. 109 130 http://art-studies.ir/browse.php?a_code=A-10-64-2&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Gholami Houjeghan فاطمه غلامی هوجقان fat.gho.houjeghan@ut.ac.ir 1003194753284600577 1003194753284600577 Yes visual arts faculty دانشکده هنرهای تجسمی Hassan Bolkhari Ghehi حسن بلخاری قهی hasan.bolkhari@ut.ac.ir 1003194753284600578 1003194753284600578 No visual arts faculty دانشکده هنرهای تجسمی Mina Sadri مینا صدری mina.sadri@ut.ac.ir 1003194753284600579 1003194753284600579 No visual arts faculty دانشکده هنرهای تجسمی