2

fa مطالعۀ کارکرد شیوۀ تفکر ریزوماتیک از منظر ژیل دلوز در کارگردانی اجرای تعاملی Studying the Rhizomatic Concept From Gilles Deleuze's Perspective in Interactive Performance Directing هنرهای نمایشی پژوهشي Research ریزوم، واژه‌ای که نخستین بار توسط ژیل دلوز مطرح شده‌است، در ابتدا در فلسفه و علوم زیستی به‌کار می‌رفت. با ظهور هنرمندان و متفکران عرصۀ پست‌مدرن، این واژه به هنر از جمله هنرهای اجرایی و نمایشی نیز راه یافت. اجرای تعاملی نیز نمونه‌ای دیگر از اجراهای نمایشی دورۀ پست‌مدرن محسوب می‌گردد که در آن هنرمند بستری برای تعامل بین مخاطب و اثر خود فراهم می‌کند. در این مقاله سعی بر آن است که به این سوال پاسخ داده شود: آیا می‌توان اجرایی تعاملی را با استفاده از مولفه‌های ریزوماتیک کارگردانی کرد؟ با تطبیق مولفه‌های ریزومی دلوز و شاخصه‌های هنر تعاملی می‌توان دریافت که کارگردان آغاز یک اجرا را آماده می‌کند. این‌که مخاطب در کدام لحظه با اثر روبه‌رو و سپس همراه می‌شود و تعامل می‌کند، هیچ‌گاه قابل پیش‌بینی نیست. حضور هر مخاطب می‌تواند به مانند ریشه‌های گیاهی در نظر گرفته شود که باعث رشد و نمو اجرا شده و مسیر آن را نه تنها قطع نمی‌کند، بلکه راه‌های جدیدی باز کرده و بر ادامه اجرا تاثیرات قابل توجهی می‌گذارد. اجرای تعاملی مانند ریزوم هیچ نقشۀ راهی ندارد، تنها ایده‌ای ابتدایی برای آغاز دارد و ادامۀ راه غیرقابل پیش‌بینی و غیرچهارچوب‌مند است. این تحقیق به شیوۀ توصیفی-تحلیلی انجام شده و اطلاعات آن به شیوۀ کتابخانه‌ای به‌دست آمده‌است.   The term "rhizome," which was first introduced into philosophical discourse by the influential French philosopher Gilles Deleuze, literally describes the horizontal, branching stems of certain types of plants that grow underground. However, Deleuze imbued this term with a much deeper significance, positing that it encapsulates one of the defining characteristics of the postmodern condition. This multifaceted concept of rhizome can be intriguingly paralleled with the realm of interactive art, which has gained prominence in recent years as a transformative mode of expression. Interactive art refers to a distinctive mode of presenting a work where audience members are invited to assume an active role as creators rather than passive observers. In an interactive performance setting, for instance, while the director establishes initial conditions that set the stage for engagement—much like planting seeds in fertile ground—they do not impose a rigid map dictating how the performance will unfold. This fluidity mirrors the nature of a rhizome itself: decentralized and non-hierarchical. Similarly, audience behavior within such interactive pieces is inherently rhizomatic; each participant brings their own unique interpretations and insights to their engagement with the artwork. As individuals share their perspectives with one another—like branches sprouting from a common root—they generate a rich tapestry of meanings and interpretations that proliferate throughout the duration of the work. The potential for transformation in interactive art aligns beautifully with Deleuze's notion of becoming. This ongoing process not only enriches the experience of the artwork but also highlights the interconnectedness of individuals within a shared creative endeavor. In this way, interactive art becomes a living entity, constantly in flux, challenging traditional notions of authorship and inviting a more collaborative approach to art-making. The rhizomatic structure of these works emphasizes the importance of each participant's role, suggesting that the collective experience can yield new understandings and insights that go beyond the original intentions of the artist.  ریزوم, دلوز, اجرای تعاملی, مولفه‌های ریزوماتیک. Rhizome, Gilles Deleuze, Interactive Performance, Rhizomatic Elements. 77 90 http://art-studies.ir/browse.php?a_code=A-10-225-1&slc_lang=fa&sid=1 Diba Shayani Majd دیبا شایانی مجد dibamajdd@gmail.com 1003194753284600584 1003194753284600584 Yes